શું વોટ ન આપવો એ ગુનો છે? સુપ્રીમ કોર્ટે કરી મોટી સ્પષ્ટતા, જાણો શું છે તમારા અધિકારો

ભારતમાં લોકશાહીનો પર્વ એટલે કે ચૂંટણી દરમિયાન મતદાન કરવું એ દરેક નાગરિકની નૈતિક જવાબદારી માનવામાં આવે છે. પરંતુ, ઘણા લોકોના મનમાં પ્રશ્ન હોય છે કે “શું મતદાન ન કરવું એ કાયદેસરનો ગુનો છે?” હાલમાં જ સુપ્રીમ કોર્ટે આ વિષય પર એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ સુનાવણી દરમિયાન આ પ્રશ્નનો કાયમી ઉકેલ આપ્યો છે.

તાજેતરમાં સુપ્રીમ કોર્ટમાં એક અરજી દાખલ કરવામાં આવી હતી, જેમાં એવી માંગ કરવામાં આવી હતી કે જે નાગરિકો મતદાન નથી કરતા તેમની વિરુદ્ધ કડક કાર્યવાહી કરવામાં આવે અથવા તેમના પર પ્રતિબંધો લાદવામાં આવે. જોકે, સુપ્રીમ કોર્ટે આ અરજી પર સુનાવણી કરવાનો સ્પષ્ટ ઇનકાર કરી દીધો છે.

સુપ્રીમ કોર્ટનું વલણ: મતદાન મજબૂરી નથી

ચીફ જસ્ટિસની અધ્યક્ષતાવાળી બેન્ચે જણાવ્યું હતું કે ભારત એક સ્વતંત્ર લોકશાહી દેશ છે. છેલ્લા 75 વર્ષથી ભારતીય લોકશાહી લોકોના વિવેકબુદ્ધિ અને વિશ્વાસ પર ટકી છે. કોર્ટે ટકોર કરી હતી કે જો કોઈ વ્યક્તિ મતદાન કરવા ઈચ્છતી નથી, તો તેને મજબૂર કરી શકાય નહીં.

શું સરકારી સુવિધાઓ બંધ થઈ શકે?

અરજદાર દ્વારા એવી દલીલ કરવામાં આવી હતી કે મતદાન ન કરનાર વ્યક્તિની સરકારી સુવિધાઓ (જેમ કે રાશન, સબસિડી વગેરે) બંધ કરી દેવી જોઈએ. આ અંગે કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે વોટ ન આપવા બદલ કોઈ દંડાત્મક જોગવાઈ કરવી કે સુવિધાઓ કાપવી એ ‘પોલિસી મેટર’ (નીતિગત બાબત) છે. આ નિર્ણય સરકાર અને ધારાસભાના અધિકારક્ષેત્રમાં આવે છે, ન્યાયતંત્રમાં નહીં.

ગરીબ નાગરિકો અને રોજગારીનો પ્રશ્ન

ચીફ જસ્ટિસે માનવીય પાસા પર ભાર મૂકતા કહ્યું કે, ભારત જેવા દેશમાં ઘણા લોકો રોજનું કમાઈને રોજ ખાનારા છે. જો કોઈ ગરીબ વ્યક્તિ મતદાનના દિવસે પોતાની મજૂરી કરવા જાય છે જેથી તે પરિવારનું પેટ ભરી શકે, તો તેને મતદાન માટે મજબૂર કરવો અથવા સજા આપવી કેટલી યોગ્ય ગણાય?

આમ, સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે મતદાન કરવું એ એક અધિકાર અને નૈતિક ફરજ છે, પરંતુ તે કોઈ કાયદાકીય મજબૂરી નથી કે જેના ભંગ બદલ જેલ કે દંડ થઈ શકે.